Hộ kinh doanh thuê lao động: hợp đồng, BHXH người làm

Không ít chủ hộ kinh doanh nghĩ rằng thuê người làm cho một hộ nhỏ thì có thể linh hoạt hơn doanh nghiệp về hợp đồng và bảo hiểm. Thực tế, nghĩa vụ với người lao động không phụ thuộc vào việc chủ thể kinh doanh là hộ hay công ty, mà phụ thuộc vào bản chất quan hệ làm việc.

Trả lời nhanh: hộ kinh doanh hiện không bị giới hạn số lượng lao động được thuê. Người làm việc từ đủ 1 tháng trở lên, có trả lương và chịu sự quản lý của chủ hộ, đều thuộc diện phải ký hợp đồng lao động và đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc — gọi tên gì cũng không thay đổi bản chất. Riêng chủ hộ: chỉ chủ hộ có doanh thu kê khai trên 1 tỷ đồng/năm mới thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc; từ 1 tỷ đồng trở xuống chưa bắt buộc, được tham gia tự nguyện.

Hộ kinh doanh có còn bị giới hạn số lượng lao động không?

Trước đây, Nghị định 78/2015/NĐ-CP từng quy định hộ kinh doanh sử dụng từ 10 lao động trở lên phải chuyển thành doanh nghiệp. Quy định này đã bị bãi bỏ từ Nghị định 01/2021/NĐ-CP. Nghị định 168/2025/NĐ-CP hiện hành (Điều 82, 87) không đặt lại giới hạn số lượng lao động cho hộ kinh doanh.

Điều này có nghĩa: hộ kinh doanh có thể thuê nhiều lao động mà không bắt buộc phải chuyển thành doanh nghiệp vì lý do số lượng người làm. Việc chuyển đổi lên công ty, nếu có, nên xuất phát từ nhu cầu về hóa đơn, trách nhiệm hữu hạn hoặc gọi vốn — xem thêm ở bài Chuyển hộ kinh doanh lên công ty — chứ không phải vì “đủ 10 người phải lên công ty” như quy định cũ.

Dù không còn giới hạn số lượng, nghĩa vụ hợp đồng lao động và bảo hiểm xã hội với từng người lao động vẫn áp dụng đầy đủ, không giảm nhẹ vì hộ có quy mô nhỏ.

Khi nào người làm cho hộ phải có hợp đồng lao động?

Theo Bộ luật Lao động, quan hệ được coi là quan hệ lao động khi có ba yếu tố: người làm được trả lương, có giờ làm việc, và chịu sự quản lý, điều hành của chủ hộ. Khi đủ ba yếu tố này, dù chủ hộ gọi người đó là nhân viên, cộng tác viên hay “người phụ giúp”, quan hệ đó vẫn là quan hệ lao động và phải được xác lập bằng hợp đồng lao động.

Trường hợp khác biệt: người trong gia đình chủ hộ làm việc không hưởng lương cố định, không có giờ giấc ràng buộc, không chịu sự quản lý như một người làm thuê — đây là lao động gia đình, khác với người được thuê. Khi có tranh chấp hoặc thanh tra, cơ quan chức năng xem xét hiện trạng thực tế (giờ làm, cách trả công, mức độ quản lý), không chỉ dựa vào tên gọi trên giấy tờ.

Người lao động của hộ có phải đóng BHXH bắt buộc không?

Có, nếu hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 1 tháng trở lên. Đây là quy định áp dụng chung, không phân biệt người sử dụng lao động là hộ kinh doanh hay doanh nghiệp. Hộ kinh doanh, dù không phải pháp nhân, vẫn là người sử dụng lao động theo Bộ luật Lao động và có trách nhiệm đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động thuộc diện bắt buộc.

Một số điểm hay bị hiểu sai:

Đổi tên hợp đồng thành “cộng tác viên”, trả theo ca, không có hợp đồng bằng văn bản: không loại trừ nghĩa vụ đóng bảo hiểm nếu bản chất vẫn là quan hệ lao động từ đủ 1 tháng.
Hộ kinh doanh nhỏ, chưa “chính thức”: không có ngoại lệ về quy mô hộ trong nghĩa vụ đóng bảo hiểm cho người lao động.
Chờ đến khi chủ hộ vào diện BHXH bắt buộc mới đóng cho nhân viên: đây là hai đối tượng khác nhau — nghĩa vụ đóng cho người lao động áp dụng ngay theo quy định hiện hành, không phụ thuộc vào việc chủ hộ có thuộc diện bắt buộc hay không.

Chủ hộ kinh doanh có phải tham gia BHXH bắt buộc không?

Tùy doanh thu, và tùy thời điểm. Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, bổ sung chủ hộ kinh doanh của hộ có đăng ký kinh doanh. Nghị định 158/2025/NĐ-CP (25/6/2025), Điều 3, quy định điều kiện gốc: chủ hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc.

Mốc doanh thu cụ thể 1 tỷ đồng không nằm trong câu chữ gốc của Nghị định 158/2025/NĐ-CP, mà đến từ hướng dẫn của Bảo hiểm xã hội Việt Nam tại Công văn 2220/BHXH-QLT (30/6/2026), sau khi Nghị định 141/2026/NĐ-CP (ban hành 29/4/2026, áp dụng từ 01/01/2026) nâng mốc doanh thu chịu thuế giá trị gia tăng (GTGT), thuế thu nhập cá nhân (TNCN) từ 500 triệu lên 01 tỷ đồng/năm. Theo hướng dẫn này, hiện nay chỉ còn hai nhóm:

Nhóm chủ hộ	Tình trạng tham gia BHXH
Doanh thu kê khai trên 1 tỷ đồng/năm	Bắt buộc tham gia BHXH (áp dụng từ 01/01/2026)
Doanh thu kê khai từ 1 tỷ đồng/năm trở xuống	Chưa bắt buộc đến hết 30/6/2029, được khuyến khích tham gia BHXH tự nguyện; bắt buộc tham gia từ 01/7/2029. Người đã lỡ đóng bắt buộc trước đó được hoàn lại phần đã đóng, sau khi trừ các quyền lợi BHXH, bảo hiểm y tế (BHYT) đã hưởng (nếu có)

Nhóm doanh thu từ 1 tỷ đồng trở xuống không phải là một nhóm “được miễn vĩnh viễn” — đây chính là nhóm sẽ chuyển sang bắt buộc từ 01/7/2029 theo lộ trình chung của Luật Bảo hiểm xã hội 2024, trừ khi đến lúc đó doanh thu của hộ đã vượt mốc 1 tỷ đồng và thuộc diện bắt buộc sớm hơn. Đây là hướng dẫn đang áp dụng; hộ có doanh thu dao động quanh mốc 1 tỷ đồng nên theo dõi thông báo của cơ quan bảo hiểm xã hội quản lý trực tiếp, vì tình trạng tham gia có thể thay đổi theo doanh thu từng năm.

Chủ hộ thuộc diện bắt buộc đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế theo tỷ lệ trên mức thu nhập tháng tự lựa chọn làm căn cứ đóng, trong khung mức tối thiểu và tối đa theo quy định hiện hành; mức đóng cụ thể nên đối chiếu hướng dẫn của cơ quan bảo hiểm xã hội tại thời điểm đăng ký.

Hai đối tượng, hai lịch trình — đừng gộp làm một

Đây là điểm hay bị nhầm nhất khi hộ kinh doanh có thuê người:

Người lao động làm việc cho hộ (nhân viên bán hàng, thu ngân, thợ…): áp dụng ngay theo quy định hiện hành — hợp đồng từ đủ 1 tháng thì đóng BHXH cho người đó ngay, không phụ thuộc doanh thu của hộ.
Chủ hộ kinh doanh: bắt buộc tham gia BHXH ngay khi doanh thu kê khai của hộ trên 1 tỷ đồng/năm; từ 1 tỷ đồng trở xuống chưa bắt buộc, nhưng sẽ bắt buộc từ 01/7/2029 nếu đến lúc đó vẫn ở dưới mốc (xem bảng ở mục trên).

Việc (1) không chờ việc (2), và cũng không phụ thuộc việc (2). Một hộ có doanh thu 600 triệu đồng/năm (chưa đến mốc BHXH bắt buộc của chủ hộ) vẫn phải đóng BHXH đầy đủ cho nhân viên đang thuê, nếu hợp đồng của người đó từ đủ 1 tháng trở lên.

Thử việc, hợp đồng thời vụ có tính vào diện đóng BHXH không?

Thời gian thử việc theo hợp đồng thử việc riêng (không phải hợp đồng lao động) có quy chế khác với hợp đồng lao động chính thức; hộ kinh doanh cần phân biệt rõ hai loại để tránh nhầm lẫn khi xác định thời điểm bắt đầu nghĩa vụ đóng bảo hiểm. Khi hết thời gian thử việc và người lao động tiếp tục làm việc theo hợp đồng lao động từ đủ 1 tháng trở lên, nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội áp dụng từ thời điểm hợp đồng lao động đó có hiệu lực.

Với lao động thời vụ, làm theo mùa (ví dụ hộ kinh doanh dịch vụ ăn uống thuê thêm người dịp lễ, Tết), nếu thời hạn hợp đồng dưới 1 tháng thì không thuộc diện bắt buộc đóng bảo hiểm xã hội theo hợp đồng đó; nhưng nếu thực tế người lao động được thuê lại nhiều lần liên tục, tổng thời gian làm việc thực tế có thể được xem xét như một quan hệ lao động liên tục — hộ kinh doanh nên ghi chép rõ từng đợt thuê để tránh bị hiểu nhầm là né tránh nghĩa vụ bảo hiểm bằng cách chia nhỏ hợp đồng.

Thái Tín hỗ trợ gì về lao động, BHXH cho hộ kinh doanh

Thái Tín là đầu mối giúp hộ kinh doanh kiểm tra đúng nghĩa vụ và kết nối đúng người thực hiện:

Kiểm tra sơ bộ số lượng lao động, loại hợp đồng đang áp dụng (chính thức, thời vụ, “cộng tác viên”), và tình trạng đóng bảo hiểm xã hội hiện tại.
Giải thích rõ mốc doanh thu 1 tỷ đồng quyết định chủ hộ có thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc hay không, dựa trên doanh thu kê khai thực tế của hộ.
Kết nối đối tác có năng lực xử lý phần hồ sơ lao động, đăng ký, điều chỉnh bảo hiểm xã hội.
Với hộ đang cân nhắc chuyển đổi lên công ty, phối hợp thêm phần chuyển tiếp hợp đồng lao động và quá trình đóng bảo hiểm cho người lao động, không để gián đoạn.

Với hộ kinh doanh có nhiều lao động hoặc mô hình phức tạp (nhiều điểm bán, kết hợp bán online), bên mình có kinh nghiệm phối hợp hồ sơ lao động, bảo hiểm xã hội cho quy mô lớn hơn hộ kinh doanh thông thường.

Việc nên chuẩn bị ngay

Kiểm tra danh sách người đang làm việc cho hộ: thời hạn, cách trả lương, có hợp đồng bằng văn bản hay không.
Đối chiếu với tiêu chí “trả lương, có giờ làm, chịu sự quản lý” để xác định ai thuộc diện phải có hợp đồng lao động và đóng BHXH.
Xác định doanh thu kê khai của hộ trong năm đã vượt mốc 1 tỷ đồng hay chưa, để biết chủ hộ có thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc hay chỉ nên tham gia tự nguyện.
Nếu có kế hoạch chuyển đổi lên công ty, lập danh sách người lao động kèm quá trình đóng bảo hiểm để chuyển tiếp đầy đủ, tránh gián đoạn quyền lợi của người lao động.

Hỏi đáp

Hộ kinh doanh được thuê tối đa bao nhiêu lao động?

Hiện không có quy định đặt trần số lượng lao động mà hộ kinh doanh được thuê. Mốc giới hạn 10 lao động từng có ở giai đoạn trước đã bị bãi bỏ từ Nghị định 01/2021/NĐ-CP; Nghị định 168/2025/NĐ-CP (Điều 82) hiện hành không đặt lại giới hạn này. Hộ kinh doanh thuê bao nhiêu người vẫn phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ hợp đồng lao động và bảo hiểm xã hội cho người lao động đó.

Người làm bán thời gian, gọi là 'cộng tác viên' có phải đóng BHXH không?

Có, nếu thực chất là quan hệ lao động: có trả lương, có giờ làm, chịu sự quản lý của chủ hộ, và hợp đồng (bằng văn bản hoặc thỏa thuận) có thời hạn từ đủ 1 tháng trở lên. Tên gọi 'cộng tác viên' không thay đổi bản chất quan hệ lao động; khi có tranh chấp hoặc thanh tra, cơ quan chức năng xem xét thực tế giờ làm, sự quản lý và trả lương, không chỉ tên hợp đồng.

Chủ hộ kinh doanh có phải tham gia BHXH bắt buộc không?

Tùy doanh thu. Chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh, doanh thu kê khai năm trên 1 tỷ đồng thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc từ 01/01/2026 — mốc này theo hướng dẫn của Bảo hiểm xã hội Việt Nam tại Công văn 2220/BHXH-QLT (30/6/2026), gắn với mốc doanh thu chịu thuế GTGT, TNCN mà Nghị định 141/2026/NĐ-CP vừa nâng từ 500 triệu lên 1 tỷ đồng. Chủ hộ có doanh thu từ 1 tỷ đồng/năm trở xuống chưa bắt buộc đến hết 30/6/2029, được khuyến khích tham gia tự nguyện, và sẽ bắt buộc từ 01/7/2029 nếu vẫn ở dưới mốc; người đã lỡ đóng bắt buộc trước đó được hoàn lại phần đã đóng, sau khi trừ các quyền lợi BHXH, BHYT đã hưởng (nếu có).

Chủ hộ đóng BHXH bắt buộc theo mức nào?

Chủ hộ kinh doanh thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc đóng theo tỷ lệ trên mức thu nhập tháng do chủ hộ lựa chọn làm căn cứ đóng, không thấp hơn mức tham chiếu và không cao hơn 20 lần mức tham chiếu, theo hướng dẫn của Bảo hiểm xã hội Việt Nam. Mức đóng cụ thể cần đối chiếu văn bản hướng dẫn hiện hành tại thời điểm đăng ký, vì có thể được điều chỉnh theo từng giai đoạn.

Hộ kinh doanh chuyển lên công ty thì người lao động và BHXH xử lý thế nào?

Người lao động đang làm việc cho hộ cần được chuyển hợp đồng lao động sang công ty mới và tiếp tục quá trình đóng bảo hiểm xã hội, không bị gián đoạn hay tính lại từ đầu. Doanh nghiệp thành lập trên cơ sở chuyển đổi hộ kinh doanh kế thừa quyền, nghĩa vụ của hộ, trong đó có nghĩa vụ với người lao động. Xem thêm tại bài [Chuyển hộ kinh doanh lên công ty](/kien-thuc/chuyen-ho-kinh-doanh-len-cong-ty/).

Căn cứ pháp lý · ngày kiểm

Kiểm ngày 29/09/2026 · kiểm tra lại 29/12/2026 hoặc khi có văn bản sửa đổi. Nội dung là giải thích chung, không thay thế ý kiến tư vấn cho từng trường hợp.

Nghị định 168/2025/NĐ-CP về đăng ký doanh nghiệp (hiệu lực 01/7/2025), Điều 82 (quyền thành lập hộ kinh doanh, trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản), Điều 87 (địa điểm kinh doanh của hộ) — không đặt giới hạn số lượng lao động, kế thừa cách tiếp cận của Nghị định 01/2021/NĐ-CP đã bãi bỏ trần 10 lao động của Nghị định 78/2015/NĐ-CP trước đó.
Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14: quy định về hợp đồng lao động, thời hạn hợp đồng, quan hệ lao động thực tế (trả lương, chịu sự quản lý, điều hành, giám sát của người sử dụng lao động).
Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 (hiệu lực 01/7/2025), Điều 2 khoản 1 điểm m (mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, gồm chủ hộ kinh doanh của hộ có đăng ký kinh doanh); quy định người lao động có hợp đồng lao động từ đủ 1 tháng trở lên thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.
Nghị định 158/2025/NĐ-CP (25/6/2025) quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội về bảo hiểm xã hội bắt buộc, Điều 3 (điều kiện gốc: chủ hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc; các chủ hộ có đăng ký kinh doanh còn lại tham gia bắt buộc từ 01/7/2029).
Nghị định 68/2026/NĐ-CP (05/3/2026) và Nghị định 141/2026/NĐ-CP (ban hành 29/4/2026, áp dụng từ 01/01/2026) — nâng mốc doanh thu thuộc diện chịu thuế GTGT, TNCN của hộ kinh doanh từ 500 triệu lên 01 tỷ đồng/năm.
Công văn 2220/BHXH-QLT (30/6/2026) của Bảo hiểm xã hội Việt Nam — hướng dẫn cụ thể mốc doanh thu 1 tỷ đồng/năm để xác định chủ hộ kinh doanh thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, gắn với mốc chịu thuế GTGT, TNCN đã được Nghị định 141/2026/NĐ-CP sửa đổi; chủ hộ dưới mốc được hướng dẫn tham gia BHXH tự nguyện.
sggp.org.vn, 'Chủ hộ kinh doanh thu 1 tỷ đồng/năm trở xuống chưa phải đóng BHXH bắt buộc' (post871392, đăng sau 29/4/2026).
vtv.vn, 'Doanh thu dưới 1 tỷ, chủ hộ kinh doanh có được hoàn tiền BHXH bắt buộc?' (100260823092840537, đăng 23/8/2026): mốc 1 tỷ đồng áp dụng từ 01/01/2026, căn cứ Luật BHXH 2024, Nghị định 158/2025/NĐ-CP, Nghị định 141/2026/NĐ-CP; chủ hộ dưới mốc đã lỡ đóng bắt buộc được hoàn lại sau khi trừ quyền lợi BHXH, BHYT đã hưởng.