Cửa khẩu thông minh: kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa theo Thông tư 128/2026/TT-BTC

Từ ngày 15/10/2026, tại các cặp cửa khẩu thông minh giữa Việt Nam và Trung Quốc được cơ quan có thẩm quyền quyết định đưa vào vận hành, hàng hóa được kiểm tra, giám sát hải quan theo một quy trình riêng, dựa trên dữ liệu điện tử, camera nhận diện, barie tự động và xe vận tải không người lái. Quy trình này được quy định tại Thông tư 128/2026/TT-BTC do Bộ Tài chính ban hành ngày 27/8/2026. Bài viết tóm tắt những điểm doanh nghiệp xuất nhập khẩu, doanh nghiệp logistics và chủ hàng cần nắm để chuẩn bị khai báo đúng và tránh bị giữ hàng.

Trả lời nhanh: Thông tư 128/2026/TT-BTC chỉ áp dụng cho các cặp cửa khẩu thông minh đã được cơ quan có thẩm quyền quyết định đưa vào vận hành, và chỉ cho mặt hàng thuộc danh mục hai tỉnh biên giới Việt Nam - Trung Quốc thống nhất. Trước khi xe nội địa đến cửa khẩu, thông tin phương tiện được khai trên Cổng thông tin một cửa quốc gia: người khai hải quan khai khi xe chở hàng xuất khẩu, người điều khiển xe khai khi vào nhận hàng nhập khẩu. Tại cổng, hệ thống đối chiếu camera để mở barie, rồi tự động ghi nhận hàng vào (getin) và hàng qua khu vực giám sát (getout). Hàng nhập khẩu được lưu giữ tại khu vực này trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày hàng đến cửa khẩu.

Thông tư 128/2026/TT-BTC quy định những gì?

Đối tượng áp dụng gồm tổ chức, cá nhân xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa; doanh nghiệp quản lý vận hành cửa khẩu thông minh; cơ quan hải quan, công chức hải quan; và tổ chức, cá nhân khác liên quan đến việc quản lý, giám sát xe không người lái và giao nhận hàng hóa tại cửa khẩu thông minh (Điều 2).

Thời gian làm việc tại khu vực cửa khẩu thông minh theo thỏa thuận giữa Ủy ban nhân dân tỉnh biên giới quản lý cửa khẩu của Việt Nam và phía Trung Quốc (khoản 5 Điều 4). Vì vậy, giờ nhận hàng cụ thể nên được hỏi trực tiếp tại cửa khẩu dự kiến đi qua.

Những khái niệm cần hiểu trước

Khu vực cửa khẩu thông minh là khu vực có phạm vi, ranh giới địa lý rõ ràng thuộc khu vực cửa khẩu biên giới đất liền, chịu sự kiểm tra, giám sát của cơ quan hải quan (khoản 3 Điều 3). Khu vực này gồm:

• khu vực tập kết hàng hóa xuất khẩu và khu vực tập kết hàng hóa nhập khẩu;
• khu vực kiểm tra thực tế hàng hóa và khu vực kiểm tra bằng máy soi container;
• trung tâm điều khiển, vận hành khu vực cửa khẩu thông minh;
• khu vực nâng hạ container tự động;
• tuyến đường lưu thông, vận chuyển hàng hóa của xe vận tải thông minh không người lái;
• các khu chức năng khác theo quy định của pháp luật.

Phương tiện vận tải thông minh không người lái là xe cơ giới cho phép tự động hóa một phần hoặc toàn bộ việc điều khiển, xác định lộ trình và xử lý tình huống khi tham gia giao thông đường bộ, dùng để vận chuyển container, kể cả container có hoặc không chứa hàng, trong khu vực cửa khẩu thông minh (khoản 1 Điều 3). Tuyến đường của loại xe này nối khu vực cửa khẩu thông minh của Việt Nam với khu vực cửa khẩu thông minh của Trung Quốc, có công nghệ định vị và giám sát lộ trình (khoản 8 Điều 3).

Doanh nghiệp quản lý vận hành cửa khẩu thông minh là doanh nghiệp được Ủy ban nhân dân tỉnh biên giới cấp phép đầu tư, xây dựng cửa khẩu thông minh, đáp ứng điều kiện kiểm tra, giám sát của cơ quan hải quan (khoản 4 Điều 3). Doanh nghiệp này xây dựng hệ thống quản lý vận hành, kết nối với hệ thống của doanh nghiệp phía Trung Quốc và với hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan (khoản 5 Điều 3).

Hàng hóa được đưa vào khu vực cửa khẩu thông minh là các mặt hàng thuộc Danh mục được chính quyền địa phương cấp tỉnh biên giới của hai nước Việt Nam - Trung Quốc thống nhất (khoản 2 Điều 3). Đây là điểm doanh nghiệp cần kiểm tra đầu tiên: mặt hàng ngoài danh mục thì không đi theo quy trình này.

Hạ tầng giám sát tại khu vực cửa khẩu thông minh

Khu vực cửa khẩu thông minh phải lắp đặt các thiết bị phục vụ kiểm tra, giám sát hải quan, gồm hệ thống camera nhận diện xe không người lái; barie điện tử tại cổng ra, vào; camera giám sát, cân điện tử; và hệ thống quản lý hàng hóa đưa vào, đưa ra khu vực cửa khẩu. Các thiết bị này phải kết nối trực tiếp với hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan (khoản 1 Điều 4).

Hàng hóa chịu sự kiểm tra, giám sát và kiểm soát hải quan trong khu vực này gồm ba nhóm (khoản 2 Điều 4):

1. Hàng xuất khẩu của Việt Nam, hoặc hàng từ nước khác quá cảnh qua Việt Nam, đã hoàn thành thủ tục hải quan, được đưa vào để tập kết, chờ xếp lên xe không người lái thực xuất qua Trung Quốc.
2. Hàng nhập khẩu từ Trung Quốc được chở bằng xe không người lái vào để tập kết, chờ hoàn thành thủ tục nhập khẩu vào Việt Nam hoặc quá cảnh đi nước khác.
3. Container không chứa hàng đưa vào để chờ xuất đi Trung Quốc hoặc nhập vào Việt Nam.

Xe không người lái được quản lý như thế nào?

Xe vận tải thông minh không người lái khi vào, ra khu vực cửa khẩu thông minh không phải làm thủ tục hải quan xuất cảnh, nhập cảnh, nhưng vẫn chịu sự kiểm tra, giám sát và kiểm soát hải quan (khoản 3 Điều 4). Cơ chế quản lý được đặt vào trách nhiệm của doanh nghiệp vận hành (khoản 1 Điều 6):

Phụ lục của Thông tư quy định các chỉ tiêu bắt buộc về xe không người lái gồm số hiệu phương tiện, mục đích vào cửa khẩu (chở hàng xuất, chở hàng nhập hoặc xe không) và số container; loại container (20’, 40’, 45’, bồn mềm hoặc loại khác) là chỉ tiêu lựa chọn.

Về phía cơ quan hải quan, danh sách xe được hệ thống tự động tiếp nhận và cập nhật vào cơ sở dữ liệu. Hằng ngày, công chức hải quan được phân công theo dõi xe ra, vào; nếu phát hiện xe không có trong danh sách thì thông báo cho doanh nghiệp vận hành để sửa đổi, bổ sung hoặc yêu cầu xuất đi Trung Quốc (điểm a, b khoản 2 Điều 6). Đội trưởng Hải quan cửa khẩu chỉ tạm dừng hoạt động của xe để kiểm tra thực tế khi có dấu hiệu vi phạm pháp luật về hải quan, và phải theo đúng trình tự quy định; nếu việc tạm dừng là không chính xác thì bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật (điểm c khoản 2 Điều 6).

Quy trình giám sát hàng xuất khẩu, từng bước

Điều 7 Thông tư 128/2026/TT-BTC mô tả quy trình hàng xuất khẩu như sau:

1. Khai thông tin xe nội địa trước khi đến. Người khai hải quan khai thông tin phương tiện vận tải nội địa theo chỉ tiêu do Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định qua Cổng thông tin một cửa quốc gia; Cổng tự động chuyển đến hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan (điểm a khoản 1).
2. Hệ thống cửa khẩu nhận dữ liệu lô hàng. Hệ thống quản lý vận hành cửa khẩu thông minh nhận số tờ khai hải quan hoặc số quản lý hàng hóa của lô hàng xuất khẩu và thông tin xe nội địa từ hệ thống hải quan (điểm b khoản 1).
3. Đối chiếu tại cổng vào. Hệ thống tự động so thông tin xe với hình ảnh camera tại cổng. Phù hợp thì tự mở barie; không phù hợp thì yêu cầu người lái đưa xe vào khu vực riêng và cập nhật thông tin cho hải quan quản lý cửa khẩu (điểm c khoản 1).
4. Xác nhận hàng vào khu vực giám sát (getin). Nếu xe và hàng đủ điều kiện, hệ thống tự động xác nhận getin và gửi thẳng đến hệ thống hải quan; người lái đưa xe đến khu vực nâng hạ tự động để dỡ hàng. Nếu không đủ điều kiện, hệ thống từ chối cập nhật và báo cho người lái để sửa đổi, bổ sung thông tin hoặc liên hệ hải quan để làm rõ (khoản 2).
5. Nâng hạ container. Hàng chờ xuất thì cẩu tự động dỡ vào khu vực tập kết và cập nhật hệ thống. Hàng đi thẳng sang nước nhập khẩu thì cẩu chuyển container từ xe nội địa sang xe không người lái để đi thẳng qua cổng xuất (khoản 3).
6. Xác nhận hàng qua khu vực giám sát (getout). Khi hàng qua cổng ra (thực xuất), hệ thống tự động cập nhật getout và phản hồi lên hệ thống hải quan (khoản 4).

Trong thời gian hàng lưu giữ tại cửa khẩu thông minh, người khai hải quan được hủy tờ khai để đưa hàng trở lại nội địa, hoặc khai sửa đổi, bổ sung để thay đổi cửa khẩu, theo quy định của pháp luật về hải quan (khoản 5 Điều 7). Quy định này có thể dùng khi kế hoạch giao hàng thay đổi.

Quy trình giám sát hàng nhập khẩu, từng bước

Điều 8 quy định quy trình hàng nhập khẩu:

1. Dữ liệu đến trước hàng. Căn cứ thông tin hàng hóa và phương tiện do Hải quan Trung Quốc gửi qua Cổng thông tin một cửa quốc gia, cơ quan hải quan cung cấp danh sách hàng dự kiến xếp dỡ cho doanh nghiệp vận hành. Trường hợp Cổng chưa đáp ứng việc tiếp nhận thông tin từ Hải quan Trung Quốc, doanh nghiệp vận hành cung cấp thông tin xe không người lái và hàng trên xe cho cơ quan hải quan qua hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan, chậm nhất 30 phút trước khi xe đến cửa khẩu (điểm a khoản 1). Cơ quan hải quan phân tích, đánh giá rủi ro lô hàng nhập khẩu dựa trên dữ liệu này (khoản 1 Điều 5).
2. Xác nhận hàng đến cửa khẩu nhập (getin). Khi xe không người lái chở hàng qua cổng nhập, hệ thống tự động cập nhật getin và phản hồi lên hệ thống hải quan (khoản 2).
3. Nâng hạ và phân hướng. Cẩu tự động chuyển hàng vào khu vực tập kết chờ làm tiếp thủ tục nhập khẩu. Hàng đã đủ điều kiện qua khu vực giám sát thì cẩu chuyển thẳng lên xe nội địa để đưa vào nội địa, không dỡ xuống khu vực tập kết. Nếu qua phân tích rủi ro và các thông tin khác có được khi hàng đến cửa khẩu mà xác định lô hàng có dấu hiệu vi phạm pháp luật, Đội trưởng Hải quan cửa khẩu thông báo cho doanh nghiệp vận hành phối hợp chuyển hàng đến khu vực soi chiếu để kiểm tra (khoản 3).
4. Xe nội địa vào nhận hàng. Trước khi vào nhận hàng, người điều khiển xe nội địa khai thông tin phương tiện trên Cổng thông tin một cửa quốc gia; hệ thống quản lý vận hành gửi thông báo vị trí nhận hàng cho người khai hải quan hoặc người lái (điểm a khoản 4).
5. Xác nhận hàng qua khu vực giám sát (getout). Tại cổng ra, hệ thống đối chiếu thông tin xe với dữ liệu trên hệ thống hải quan; hàng đủ điều kiện thì tự động xác nhận getout, chưa đủ điều kiện thì người lái phải liên hệ cơ quan hải quan để kiểm tra, xác nhận (điểm b khoản 4).

Lưu giữ hàng, đóng gói lại và hàng tồn đọng

Thông tư 128/2026/TT-BTC không đặt mức phạt riêng. Với hàng lưu giữ quá 30 ngày, văn bản chỉ ghi “bị xử lý vi phạm theo quy định của pháp luật”, nên mức xử lý cụ thể phải tra ở văn bản về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan tại thời điểm phát sinh.

Khi hệ thống gặp sự cố

Doanh nghiệp xuất nhập khẩu nên chuẩn bị gì?

1. Xác nhận mặt hàng của mình có trong danh mục đang áp dụng tại cặp cửa khẩu thông minh dự kiến đi qua, và cửa khẩu đó đã được quyết định đưa vào vận hành.
2. Với hàng xuất khẩu, hoàn thành thủ tục hải quan trước khi đưa hàng vào khu vực cửa khẩu thông minh.
3. Thống nhất với nhà xe hoặc đại lý ai là người khai thông tin phương tiện nội địa trên Cổng thông tin một cửa quốc gia, và khai trước khi xe khởi hành đến cửa khẩu, kể cả chiều vào nhận hàng nhập khẩu. Doanh nghiệp chưa có tài khoản trên Cổng nên đăng ký trước khi lô hàng đầu tiên đi qua cửa khẩu thông minh.
4. Theo dõi trạng thái getin, getout của từng lô; xe bị từ chối ở cổng thì xử lý ngay thông tin sai thay vì để xe chờ.
5. Đặt mốc nội bộ cho hàng nhập khẩu: hoàn thành thủ tục nhận hàng trước ngày thứ 30 kể từ ngày hàng đến cửa khẩu.
6. Có nhu cầu đóng gói lại, đổi container hoặc chia tách lô thì báo trước cho hải quan và doanh nghiệp vận hành, và nắm rõ địa điểm thu gom hàng lẻ được công nhận nếu cần chia tách.

Doanh nghiệp mới bắt đầu xuất nhập khẩu có thể đọc thêm bài đăng ký kinh doanh xuất nhập khẩu để nắm phần quyền kinh doanh, đăng ký hệ thống hải quan và chứng từ.

Những nhầm lẫn thường gặp

• “Xe không người lái không phải chịu quản lý hải quan.” Xe được miễn thủ tục hải quan xuất cảnh, nhập cảnh, nhưng vẫn chịu kiểm tra, giám sát, kiểm soát hải quan, phải có trong danh sách đã được hệ thống hải quan phê duyệt. Xe tạm xuất, tạm nhập được lưu giữ trong khu vực không quá 48 giờ; quá hạn thì doanh nghiệp vận hành phải báo cơ quan hải quan qua hệ thống, và nếu không tái nhập hoặc không tái xuất thì phải làm thủ tục hải quan.
• “Cửa khẩu nào có thiết bị hiện đại cũng áp dụng Thông tư 128.” Thông tư chỉ áp dụng cho các cặp cửa khẩu thông minh được cơ quan có thẩm quyền quyết định đưa vào vận hành.
• “Hàng nào cũng đi được qua cửa khẩu thông minh.” Chỉ mặt hàng thuộc danh mục hai tỉnh biên giới hai nước thống nhất.
• “Có thể chia tách container ngay ở bãi cửa khẩu.” Đổi phương tiện chứa, đóng gói lại thì phải báo trước; chia tách, đóng ghép với hàng khác thì phải làm tại địa điểm thu gom hàng lẻ được Cục Hải quan công nhận.
• “Quá 30 ngày thì lập biên bản theo một mức phạt cố định trong Thông tư.” Thông tư 128 không quy định mức phạt; văn bản chỉ dẫn chiếu việc xử lý vi phạm theo quy định của pháp luật.
• “Hệ thống lỗi là cửa khẩu dừng hẳn.” Thông tư có phương án chuyển sang giám sát trực tiếp và danh sách bằng bản giấy khi hệ thống hải quan gặp sự cố.

Khi doanh nghiệp xuất nhập khẩu dừng hoạt động

Doanh nghiệp xuất nhập khẩu muốn giải thể thường còn những việc chưa hoàn tất với cơ quan hải quan: tờ khai chưa xử lý xong, hàng còn lưu giữ ở cửa khẩu hoặc kho, nghĩa vụ thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu chưa đối chiếu, và tài khoản trên Cổng thông tin một cửa quốc gia. Kiểm tra các việc này trước khi nộp hồ sơ giải thể giúp quá trình đóng mã số thuế không bị kéo dài. Quý khách có thể xem lộ trình tại trang giải thể doanh nghiệp và bài quyết toán thuế khi giải thể; với doanh nghiệp có vốn nước ngoài, xem thêm giải thể doanh nghiệp vốn nước ngoài.

Thái Tín hỗ trợ gì

Thái Tín là đầu mối giúp doanh nghiệp đọc đúng quy định mới và kết nối đối tác chuyên môn phù hợp:

• Kiểm tra quy trình nội bộ từ khâu khai báo phương tiện đến khâu nhận hàng, đối chiếu với Thông tư 128/2026/TT-BTC.
• Lập danh mục việc cần làm và mốc thời gian cho từng lô hàng đi qua cửa khẩu thông minh.
• Kết nối đối tác chuyên môn về thủ tục hải quan và logistics khi doanh nghiệp cần người trực tiếp làm hồ sơ.
• Với doanh nghiệp đang tính đóng cửa, kiểm tra các nghĩa vụ còn mở với cơ quan hải quan và cơ quan thuế trước khi nộp hồ sơ giải thể.

Quý khách gửi mô tả mặt hàng, cửa khẩu dự kiến và tình trạng lô hàng để Thái Tín lập danh mục việc cần chuẩn bị và kết nối đối tác phù hợp. Quý khách có thể lược bớt thông tin nhạy cảm trước khi gửi.

Nguồn đối chiếu và ngày kiểm: toàn văn Thông tư 128/2026/TT-BTC (bản DOCX trên Công báo Chính phủ, Công báo số 510 ngày 15/9/2026), đọc và kiểm ngày 24/10/2026. Tại ngày kiểm chưa thấy văn bản sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế Thông tư này.

Hỏi đáp

Bài liên quan

Xuất nhập khẩu Bắt đầu xuất nhập khẩu: doanh nghiệp cần có những gì FDI Công ty FDI nhập khẩu, phân phối hàng tại Việt Nam: các lớp điều kiện Giải thể Quyết toán thuế khi giải thể doanh nghiệp Giải thể Giải thể doanh nghiệp vốn nước ngoài và chấm dứt dự án đầu tư